ކާފަދަރިފުޅަށް ނަންކިޔުން

ޢަލީ މުނީޒު (2025)

1.            ދުނިޔަވީ ނިޢުމަތްތައް ވެސް ގިނަގުނައެވެ. ޚިޔާލު ތަފާތުވަނީ އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ އުފާވެރި ނިޢުމަތަކީ ކޮބައިތޯ ކަނޑައެޅުމުގައެވެ. މިޒާޖާއި ތަބީއަތާ އެކުވެގެން ނިކުންނަ މި ތަފާތު މި ހެން ހުއްޓަސް ލިސްޓުގެ އެންމެ ކުރިޔަށް އާންމުކޮށް އަންނަނީ "ފުރަތަމަ" ނުވަތަ "ހަމައެކަނި" މި ލަފުޒުތައް އައިސްފައި ދެން އަންނަ ކަމެކެވެ. މަރިޔަނބަށް އަލަތު ކައިވެންޏެވެ. ޔޫސުބަށް އަލަތު ގެއަށް ވަދެވުމެވެ. ޔަޢުޤޫބަށް އެއީ ލިބުނު ހަމައެކަނި ދަރިފުޅެވެ. މި އުސޫލު ގެނެސް އަހަރެންގެ ފަންސާސް އަހަރުގެ ތާރީޚުގެ ތެރެއަށް ލައިފީމެވެ. ދެން ރަނގަޅަށް ތަޅުވައިލައިފީމެވެ. ގަދައަށް ހަލުވައިލައިފީމެވެ. ނަގައިފީމެވެ. ލޯ ބޮޑުކޮށްލައިފައި ބަލައިލައިފީމެވެ. ފެނުނީ ހަމަ މަރިޔަނބާއި ޔޫސުބާއި ޔައުޤޫބުމެން ފަދައިން "އެއްކަލަ" މަންޒަރެވެ. އެންމެ އުފާވެރި ނިޢުމަތަކަށްވި ކާފަ ދަރިފުޅު ވީ "އަލަތު" ކާފަ ދަރިފުޅަށެވެ.

2.            ލިބެނީ ބިތްކޮއްޓިއެކެވެ. އެ ކަން އެނގުމާ އެކު އެހެން ބޭނުމަކާ އެކު ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ގޮސްފީމެވެ. އަލަތު މެހުމާނަށް ބޭނުންވާނެ އޭތިމީތި ގަނެފީމެވެ. ހާލަތުގެ ގޮތުން ދަރިފުޅުގެ މަންމައަކަށް ނުދެވުނެވެ. އެހެންވެ ބައްޕައެއް ވެސް ނުދާނެތާއެވެ. އަހަރެން މިއީ މާފައެވެ. މާމައާއި ބޮޑުދައިތައާއި ބޮޑުބެގެ ގޮތްކިޔުމާ އެކު ފިސާރި ރަނގަޅަށް ހެނދުން ގަތުމުގެ މަސައްކަތްކުރީމެވެ. ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެން ހަތަރުވަނަ އުފަންދުވަހާ ހަމައަށް ވެސް ލެވޭނެ، ލާނެ ހެދުން ގަތީމެވެ. މި ކަމުން އެކަނި ވެސް އަހަރެމެންގެ ތައްޔާރީތައް ހުރި ގޮތް ހީކޮށްލާށެވެ.

3.            ހަތް މަހަށް އެޅިއްޖެއެވެ. ދެ ފަރާތުގެ ޢާއިލާއިން ވެސް ތައްޔާރުވީތާއެވެ. އެ ފަރާތުން ބޮޑު ކަމެއް ލައިގަނެއްޖެއެވެ. އާންމު އަގަށް ވުރެ އެތައް ތަނަކުން އަގުހެޔޮކޮށް ނައަމްސޫތްޕެއް ލިބުނީއެވެ. ބަކަށްޓެކެވެ. އަންހެން ކުއްޖަކަށްވާތީ ގިތެލެއް ބޭނުމެއްނުވާނެތާއެވެ. އެކަމަކު ދެން ދިމާވީ އެހެން މައްސަލައެކެވެ. އެއީ ކުޅުދުއްފުށްޓެވެ. ސިޓީއެކެވެ. އެ ގޭގައި ޖާގަނެތީއެވެ. 3 މަހެއްހައި ދުވަހު ބަކަށްޓެއް ބާއްވާށެވެ. ދަތި ގޮތަކަށް ޖާގައެއް ހެދުނަސް މަގޫ، މިދިލި، މިރިހި ފަދަ ފަތްޕިލާވެއްޔެއް ނޮޅިވަރަމުން ހެން އެ ރަށަކުން ނުލިބޭނެއެވެ.

4.            ފުރަތަމަ ދަރިފުޅު ގުޅައިފިއެވެ. އޭނާ ވިހަންދެން ބަކަރި ގޭގައި ބޭއްވޭނެތޯ އަހާށެވެ. އެ އެދުމަށް ދޭނެ ޖަވާބާމެދު ޝައްކެއް އުފެއްދުމުގެ ޖާގައެއް ނޯންނާނެނޫންހެއްޔެވެ؟ މަށަކީ ޖަނަވާރު ދެކެ އިންތިހާއަށް ބިރު ގަންނަ މީހެކެވެ. އޭގައި އަތްލައި އެ އަތުލައި އެއަށް ކާންދިނުމަކީ ފަކުރު ވެސް ގަންނަ ކަމެކެވެ. އަދި 3 މަސް ދުވަސް އެބައޮތެވެ. މީހުން ބަކަރި ގަންނަނީ ވިހޭމައެވެ. ގޭގައި އެ ބާއްވަން އުނދަގުލެއްނެތެވެ. ރާނައި ހިޔާނުކޮށް ހުރި ބޮޑު ގެއެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެ ތަނުން ކޮޓަރިއަކަށް ކޮއްޕައިލީމައި ނިމުނީނޫންހެއްޔެވެ؟ އަންހެނުން ލައްވައި ކާންދެވިދާނެއެވެ.

5.            ބަކަރި ގެނެސްފީމެވެ. އެއްބައި ފަހަރު ހިތަށް އަރައެވެ. އެ ކުއްޖާފުޅުގެ ނަން އާންމުންނަށް ފާޅުވެގެން އަންނާނީ މި ދަރިފުޅުގެ މަހުންނެވެ. މި ދަރިފުޅު މަސްޖަހައި ފަލަކުރެވޭތޯ ވާނީ ބަލާށެވެ. އޭރުން ޞަދަޤާތްކުރެވޭ މިންވަރު ވެސް އިތުރުވާނެއެވެ. އަހަރެން ހާދަ ނަސީބު ގަދައެވެ.

6.            ވިހަން މަހަކަށްވަނީއެވެ. ރޯދަމަހެވެ. ގަޑިން ރޭގަނޑުގެ ހަތަރުދަމުން ދެވަނަ ދަމަށް އެޅުނު ފަހުން ގަޑިއެއްހައި އިރު ވީއެވެ. އަހަރެންގެ ބޮޑުބޭބެގެ ދަރިފުޅު ގުޅައިފިއެވެ. ކޮފީއެއް ބޮއިލަން "ގާޑެންއަށް" އައުމަށެވެ. އަހަރެންގެ ދައްތަގެ ދަރިފުޅަކު ވެސް އިން ވާހަކަ ބުންޏެވެ. ވަގުތުން އިދިކޮޅު ހެދީމެވެ. ބުނެތްޕެވެ. ސަބުމެރިނެއް ފޮނުވާނަމެވެ. ބުނީމެވެ. ނޫނެކެވެ. ނިދަންވެއްޖެއެވެ. ސަލާމަތެއްނުވިއެވެ. ދޮރު ތަޅުލީކަމާއި މީހަކު ގޮވިޔަސް ނުހުޅުވާނެކަމަށް ބުނެފީމެވެ.

7.            ދޮގެއް ނުހަދަމެވެ. ނިދިފައި އޮއްވައި ހޭލެވިއްޖެއެވެ. އަންހެނުން ގޮވާ އަޑަށެވެ. ބުނެތްޕެވެ. ގާޑެންގައި ބަކަރި އެބައޮތެވެ. އެ ތަނުގެ ވެރިޔާގެ އަންހެނުން (އަންހެނުންގެ އެންމެ ގާތް މިތުރު) ގުޅައިފައި އެހެން ބުނެތްޕެވެ. ސިހިފައި ގަޑި ބަލައިލީމެވެ. ދަންވަރު 12 ޖެހީއެވެ. ހިތަށް އެރިއެވެ. ކޮފީ ބޯން ބަކަރި ދިޔައީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟

8.            މި ޖެހުނީ ބޮޑު ކަމެކެވެ. ފިރިހެން ދަރިފުޅު ނިދައިފައި އޮއްވައި ނަގައިގެން ވާގަނޑެއް ހިފައިގެން ކޮފީގައި އޭރު އިން ދައްތަގެ ދަރިފުޅަށް ގުޅައިފައި ސައިކަލުގައި ނައްޓައިލައިފީމެވެ. ގާޑެންއާ ހަމައަށް ނުދެވެނީސް ގޭ ހުންނަ ކޮށީގެ ދެކުނު އޮތް މަގުން ބަކަރި ފެނިއްޖެއެވެ. އޭތި އަތުލަން އިންސާނުންގެ ލަސްކަރެއް އާދެއެވެ. ސައިކަލުން ފައިބައިފީމެވެ. ބަކަރި މިއޮއް އަންނަނީ އަހަރެމެންނާ ދިމާއަށެވެ. ހަރު ދުވެލީގައެވެ. ބަކަރި ހިފަން އެބަޖެހެއެވެ. އެކަމަކު އަތްލާކަށް ނުކެރޭނެއެވެ. އެ ކަން އަންގާކަށް ބޭނުމެއްނުވެއެވެ. ފާޑަކަށް ގުދުވެލައިފީމެވެ. ފަޓުލޫނުގައި ހިފައިލައި އަރުވާޖަހައިލައި ފަޓުލޫނުން ދަރެއް ހިފައިލީމެވެ. ފިރިހެން ދަރިފުޅަށް ގޮވައިލީމެވެ. ގާތްވެލާށެވެ. އޭނާގެ ހާލު ތަންކޮޅެއް ރަނގަޅުވާނެކަމަށް ބަލައިފައެވެ. ޖަނަވާރަށް މާ ލޯބިކުރާތީއެވެ. ބަކަރި އައިސް އަހަރެމެންނާ އަރާ ހަމަކޮށްފިއެވެ. އުނހޫތަކުރާއެވެ. ފާޑަކަށް ދެ އަތް ފުޅާކޮށް ހިފަން އުޅޭ ގޮތްދައްކައިލީމެވެ. އޮޅުވައިލާށެވެ.

9.            ވީ ގޮތް ބަލާށެވެ. އަތުނުވެ ބަކަރި ގޮސްފިއެވެ. ފަހަތުން އައި މީހުން ހަޅޭއްފަޅޭއްޖަހައިގަތެވެ. ރަނުގެ ފުރުޞަތު ނަގައިލުމުންނެވެ. އެ މީހުންގެ ނަޒަރުގައި އަހަރެމެންނަށް ވީ ހަމަ އެ މީހުންނަށް ވީ ގޮތެވެ. އެކަމަކު ހަގީގަތަކީ އެއެއްނޫނެވެ.

10.         ދެން ލައްވައިލީ ނަސީބެކެވެ. އެ ވަގުތު ބަނގުލަދޭޝް މީހަކު އައެވެ. އެ މީހާ ބަކަރި ފަހަތުން ދުވެ އަތުލައިގަތެވެ. ހަތަރެސްފައި ބަނދެގެން ގެނެސް އޮތް ތަނަށް ލައިފީމެވެ. އެ ކަން ކުރީ ދައްތަގެ ދަރިފުޅެވެ. އެއަށްފަހު އަމިއްލައަށް ވައްޓައިލައިފައި އޮތް ދޮރު ދެން ވައްޓައިނުލެވޭނެ ހެން ފިސާރި ރަނގަޅަށް އައްސައި ފޯރިމެރުން އިތުރުކޮށްފީމެވެ.

11.         އަނެއްކައި ވެސް ރާޅެކެވެ. ބަކަރި ބަނޑުބޮޑެވެ. މާހިރަކަށް ދެއްކުމުން އެ ކަން ޔަގީންވިއެވެ. އެ ވަރުން ގެންގުޅެ ކާންދީ މަސްފަލަކުރި ބަކަރި ކަތިލެވޭގޮތްނުވީއެވެ. އެ ހިސާބުން ބަކަރި ފޮނުވަން ޖެހުނީ ކާފަ ދަރިފުޅުގެ މުނިމާމަ ރަށަށެވެ. އެ ރަށު ކޮށްޓެއްގައި އޮތް މާބަނޑުނޫން ބަކަށްޓަކާ ލާޖައްސާށެވެ. ކަތިލަން ކުޅުދުއްފުށްޓަށް ގެންދިޔައީ ފިނޭގައި އޮތް ބަކަށްޓެކެވެ. އެއް ގޮތަކުން ރަނގަޅެވެ. ދަރިފުޅާ ލޭގެ ގުޅުން އޮތް ތިން ރަށަށް ވެސް ބަކަރި ނިސްބަތްވީއެވެ. ގެންގުޅުނު ބަކަށްޓަށް ދެވުނީއެވެ.

 

ބަހުސްކުރުމަށް ލިޔެވިދާނެ ގޮތުގެ ނަމޫނާއެއް

 

ވަޒީފާއަދާކުރުމަކީ ވެސް ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންނަށް އޮތް އިޚުތިޔާރެއްކަމަށް ވަކާލާތުކުރާ މަދު ބަޔަކު ނަމަވެސް މުޖުތަމަޢުގައި އުޅެއެވެ. އެ ފަދަ މީހުންގެ ވިސްނުމުގައި އަންހެނުން ގެއިން ބޭރަށް ގޮސް ވަޒީފާއަދާކުރުމަކީ ވަރަށް ގިނަ މައްސަލަތައް އުފަންކުރުވާ ކަމެކެވެ. އެހެނަސް ރާއްޖޭގެ އަނެއް ބަޔަކުގެ ނަޒަރުގައި އަންހެނުން ގެއިން ބޭރަށް ގޮސް ވަޒީފާއަދާ ނުކުރުމަކީ އޮތް އިޚުތިޔާރެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެހެނީ ވަޒީފާ އަދާކުރުމުން ގިނަ ފައިދާތަކަކާއި މަންފާތަކެއް ލިއްބައިދެއެވެ. ތިޔަ ދަރިވަރަކީ އަންހެނުން ގޭގައި ނުތިބެ ވަޒީފާއަށް ދިޔުމަށް ހަރުއަޑުން ވަކާލާތުކުރާ މީހެއްކަމަށް ބަލާށެވެ. އެހެންކަމުން، ތިޔަ ދަރިވަރު ގަބޫލުކުރާ ކޮޅަށް ބަހުސްކޮށް، ފުރާވަރުގެ އަންހެން ކުދީންނަށް އަމާޒުކޮށް ނެރޭ "ފަތްމިނި" މަޖައްލާއަށް ބަހުސްކުރާ ލިޔުމެއް ނުވަތަ މަޒުމޫނެއް ލިޔެދޭށެވެ.

ސުވާލަށް ލިޔެފައިވާ މަޒުމޫނާއި އިތުރު ތަފުސީލު ބެއްލެވުމަށް

ފެހި ކާރު

ޢަލީ މުނީޒު (2025)

ސަރުކާރުން ޓެކްސީ ލައިނެއް ތައާރަފުކުރުމީ އުފާވެރި ޚަބަރެކެވެ. އެއީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެންމެ ފަރުދަކަށް ދިމާވި އެތައް ހާދިސާއެއްގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހުން ދިމާވި ހާދިސާއަށް ބެލިޔަސް ކަމުގެ މުހިންމުކަން ސާބިތުވެއެވެ. ހަމައެކަނި "ފެހި ކާރު"ތަކުގެ މައްސަލައަށް ބެލި ނަމަވެސް ކަމުގެ މުހިންމުކަން ބޮޑުކަން ހާމަވެއެވެ. ކިޔައިލަމާހެއްޔެވެ؟

ފާއިތުވި ރޯދަމަހެވެ. ބުރާސްފަތި ދުވަހެކެވެ. ފުރަމާލެއެވެ. ރޯދަވީއްލުމުގެ ދަޢުވަތެއް ލިބިފައިއޮތެވެ. އެންމެ ގާތް މިތުރުގެ ގެއަށެވެ. ދާންޖެހެނީ ހުޅުމާލެއަށެވެ. ދަރިން ބޭނުންވީ އަސުރުން ފޭބުމާ އެކު ހުޅުމާލެއަށް ދާށެވެ. ތަންތަން ބަލައިލާ ރޯދަކުރުކޮށްލުމަށެވެ. އެހެންވެ އެއް ބަޔަކު ބަހުގައި އަނެއް ބަޔަކު ސައިކަލުގައި ހުޅުމާލެއަށް ހިނގައްޖެއެވެ.

އެވެރިންނާ އެކު އަޅުގަނޑަކަށް ނުދެވުނެވެ. ދާދިވަރުކޮށް ކިޔަވައިދޭ ދަރިވަރެއްގެ ދިވެހި ގަޑިއެއް އޮވެގެންނެވެ. މަތީ ސާނަވީގެ އެ ދަރިވަރުގެ ގަޑި ނިމިގެން އެމް.ޓީ.ސީ.ސީއަށް ގުޅީމެވެ. އެނގުނީ އެންމެ ފަހު ބަސް އޭރު ހުޅުމާލެއަށް ދަތުރުކުރަނީކަމެވެ. ކޯދުވުމަށް ޓަކައި މެދުކަނޑައިލީކަމެވެ.

ދެން ބެލީ އެހެން މަގެއް ފެނޭތޯއެވެ. ސޯސަންމަގެވެ. އެއް އަތުން ހަނާއަޅަމުން އަނެއް އަތުން އަވަސްރައިޑަށް ފިއްތަމުން ދިޔައީމެވެ. މަގުން ފެންނަ ކާރުގެ ބޭރު ފެއްސަސް އެތެރެ ރަތެވެ. އެޕަކުން ކާރެއް އަތެއްނުޖެހުނެވެ. ފަސްގަޑި ބައިވެއްޖެއެވެ. ބައްޕައާއި ކާފައާއި ރަޙުމަތްތެރިޔާ ނައިސްގެން ހުޅުމާލޭގައި ތިބި މީހުން ގުޅައެވެ.

ސޯސަން މަގުން އުތުރަށް އަންނަ ފެހި ކާރެއް ފެނިއްޖެއެވެ. އެ ކާރު އަޅުގަނޑަށް ވުރެ ކުރިން މަޑުކުރީ ކުޑަކުދިންތަކެއް ގޮވައިގެން ކާރަކަށް އަތް ހިއްލައިގެން ހުރި ބޭކަނބަލެއްގެ ގާތަށެވެ. ދެކެވުނު ވާހަކައެއް ނޭނގެއެވެ. އެ ކުދިންކޮޅު ދޫކޮށްލައިފިއެވެ.

ފެހި ކާރު އައިސް އަޅުގަނޑާ އަރާ ހަމަކޮށްފިއެވެ. ހުޅުމާލެއަށޭ ބުނުމުން ބަހަނާއެއް ބަހެއް ބުނުމެއް ނުމެ ނެތި އަރާށޭ ބުނެފިއެވެ. އަރައިފީމެވެ. އަންހެންމީހާގެ ހާލާމެދު ހަމްދަރުދީވަމުންނެވެ. އޭރު ފަސްގަޑި ސާޅީސް ވަރު ވެދާނެއެވެ.

ބޮޑުތަކުރުފާނުމަގުން ހެންވޭރު ފެރީ ގިމަތައާ ހިސާބުން ފެހިކާރެއް ލިބޭތޯ އަތް ނަގައިގެން ތިބި އާދަމުގެ ދަރިންގެ ފުނިވަރެއް ފެނުނެވެ. ދިވެހިންނާއި ބިދޭސީންނެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ފެހި ކާރު އެބަ މަޑުކޮށްލިއެވެ. ބިދޭސީއެއްގެ ބުޑަށެވެ. ހުޅުމާލެއަށޭ ބުނުމުން ހެވިފައި އަރާށޭ ބުނެތްޕެވެ. ފަހަތު ގޮނޑީގައި އިން އަޅުގަނޑު އަނެއް ފަރާތަށް ޖެހޭށޭ ބިދޭސީ މީހާ އެންގިއެވެ. ބޯހަރު އަޅުގަނޑު އެ މީހާއަށް ދެއްކީ ކުރީ ގޮނޑިއެވެ. ޑުރައިވަރުގެ ގާތް މީހަކަށް ގުޅެނީ ވެސް އެ ގޮނޑިތާއެވެ.

ސަލްމާނު މިސްކިތް ފަހަނަޅައިފިއެވެ. އަތްނަގާ މީހުން ފެނެއެވެ. ފެންނަ ފެނުމަށް ދިވެހިންނެވެ. ފެހި ކާރެއްވީމައި އަތް ނަގަނީތޯއްޗެކެވެ. ގޮތް ހުސްވެގެން ނަގަނީ ވެސް ތޯއްޗެކެވެ. އެކަމަކު ކާރެއް މަޑެއްނުކުރެއެވެ. މަޖީދީމަގު ފަހަނައަޅައި ގޮސްފިއެވެ. ސީނުކަރައިގެ ސަފާރާއާ ހަމަވިތަނާ ފެހި ކާރު މަޑުކޮށްލައިފިއެވެ. އަތް ނަގައިގެން ހުރި އިންޑިއާ ވައްތަރު އިންސިއެއްގެ ގާތަށެވެ.

ނަސީބު ރަނގަޅު މީހެކެވެ. ކާރުން ޖާގަ ލިބިއްޖެއެވެ. އެ މީހާއަށް ޖާގަ ލިބުނީ އަޅުގަނޑާ ޖެހިގެންނެވެ. ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އަޅުގަނޑު ބަހަކުން ބަހެއް ނުބުނަމެވެ. ހިތަށް އެރިއެވެ. ބަހެއް ނުލިބުނަސް މި ދަތުރުކުރެވެނީ ބަހެއްގައެވެ. ކުޑަ ބަހެއްގައެވެ. އެހެން ބުނެލަން ދެތިން ފަހަރަކު އަނގަ ހުޅުވައިލީމެވެ. ބުއްދި ބުނެދިނީ ނުބުނުމަށެވެ.

ކޯދޮންނަ ގަޑި ކުޑަތަންވަނީއެވެ. ކާރުގެ ވެރިއަކީ ޑުރައިވަރުތޯއްޗެކެވެ. ތެލުގެ ވެރިއަކަށްވާނީ ޑުރައިވަރެވެ. ކާރަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ މިންވަރު ބުނުމުގެ ބާރު ވެސް އޮތީ ޑުރައިވަރަށެވެ. ޑުރައިވަރުގެ ދިގު ތުނބުޅިއެއް ހުއްޓެވެ. ލައިގެން ހުރީ ލިބާސް ޒާތުގެ ހެދުމެކެވެ. ދެރަގޮތެއްނުވާނޭ މި ވެސް ރަނގަޅަކަށް ވީ ގޮތެކޭ ފައިކޭޓަށް އެނގުންވާނޭ ހިތަށް އަރުވަމުން އިނީއެވެ. ހައްސާސްކަން ބޮޑު މި ދަނޑިވަޅުގައި އޮތް އެންމެ މޮޅު ގޮތަކީ މަޑުން އިނުމެވެ. ޑުރައިވަރާ ދެބަސްވުމުން ކާރުން ފައިބަންޖައްސާ ވާހަކައަކީ ދޭތެރެއަކުން ތިލަވާ ވާހަކައެވެ. ބާލައިފި ނަމަ އިރުއޮއްސުމުގެ ކުރިން ހުޅުމާލެއަށް ދެވުމަށް ވުރެ ގާތީ ނުދެވުމެވެ. މަގުމަތިން އެ ކަން ބުނެދެއެވެ.

ހުޅުމާލެ1ގެ ރަބަރުގަސްމަގު 6 ނަންބަރު ގޯޅިން އެމް.އައި ކޮލެޖު ކައިރިއަށް ކާރު މަޑުކޮށްލައިފިއެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުގެ މަންޒިލެވެ. ބޭބެ ބުނިތަނަށް އާދެވުނީއޭ ބުނެފިއެވެ. ދޭންވީ ކިހައިވަރެއްތޯ އަހައިލުމުން ބޭބެ ދޭށޭ ފަންސަޔާހި ބުނެތްޕެވެ. ބޭބެ ހިތަށް އެރިއެވެ. މި ޖެހުނީ ކޮންތާކުހެއްޔެވެ؟ ފަންސަޔާއްސަކީ އެކަނި ކުރިޔަސް ދޭންޖެހޭ އަގެވެ. ބޭބެއަތުން ފަންސަޔާހި ނަގަޏްޏާ އަނެއް ދެ ކޮއްކޮ އަތުން ކިހައިވަރެއް ނަގާނެހެއްޔެވެ؟ އެކަމަކު ބޭބެ ބަހެއް ނުބުނަމެވެ. 100 ރުފިޔާގެ ގަނޑެއް ދިއްކޮށްލުމުން ދިން ފަނަރަ ރުފިޔާ ހިފައިގެން ބޭބެ ފޭބީއެވެ. ބޭބެ ދަރިންނާއި ރަޙުމަތްތެރިޔާގެ ގާތަށެވެ.

މި ކިޔައިދެވުނީ މާލެ ސިޓީގެ ހާލަތެވެ. ދެން އެހެން ނަގަރަކަށް ދަމާހެއްޔެވެ؟ ހުކުރާއި ހޮނިހިރު ދޫކޮށްފައި މާލެއިން ފުރައިފީމެވެ. "އުތުރުގެ ހިތުގެ" ގިމަތައިން ނިކުމެ ކާރެއް ހޯދަން އަތް ހިއްލަންފެށީމެވެ. ލަހެއްނުވެ ކާރެއް މަޑުކޮށްފިއެވެ. ކާރުގެ ޑިކީ ހުޅުވުމުން ފޮށިލައިފީމެވެ. ދެން ފެނުނީ އެހެން މީހަކު ވެސް އައިސް ޑިކީއަށް އޭނާގެ ސާމާނު އަރުވަންފެށިތަނެވެ. ޑުރައިވަރުގެ ބައިވެރިވުމާ އެކުއެވެ. ސުވާލު އުފެދިފައި ހުރެގެން ކާރަށް އަރައިފީމެވެ. ފަހަތު ގޮނޑިއަށެވެ. ފަހުން އައި ދަތުރުވެރިޔާ އެރީ ކުރިޔަށެވެ. ފުރަތަމަ ހީކުރީ އެއީ ޑުރައިވަރުގެ ގޭ މީހެއްކަމަށެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ މީހެއްކަމަށެވެ. އެ ހީވުން އިތުރަށް ޔަގީންވީ ކާރުގެ މިސްރާބު ހުރި ގޮތުންނެވެ.

މި ފަހަރު މަޑަކުން ނުހުރެވުނެވެ. ކޮންތާކަށްތޯ މި ދަނީ ސުވާލުކުރުމުން ބުނީ ދަނީ ބަނދަރަށްކަމުގައެވެ. ދާން ބޭނުމީ "ސޭފު ސުޕީޑަށޭ" ބުނުމުން ދެން އެރި މީހާ ވެސް ދަނީ ހަމަ ރަމީޒު ލޯންޗަށްކަމަށް ޑުރައިވަރު އަންގައިފިއެވެ. ދެން އިތުރު ސުވާލެއްނުކޮށް އިނީއެވެ. ގޯންޏެއްހައި ސުވާލާ އެކުއެވެ. ކާރަށް އެ އެރީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ނޮޅިވަރަމަކުން ނުދެކެމެވެ. އެއީ ރަށު މީހަކާ އިނދެގެން އުޅޭ "ޅިޔަންބެއެއް"ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑަށް ވުރެ ކުރިން އަތް ހިއްލީ އެ މީހާހެއްޔެވެ؟ މި ފަހަރު ފައިސާ ނަގާނީ ކޮން އުސޫލަކުންހެއްޔެވެ؟ މި ފަދަ އެތައް ސުވާލެކެވެ.

ދަތުރަކީ ފަސްވަރަކަށް މިނެޓުގެ ކުރު ދަތުރެކެވެ. ހަރުދުވެލީގައި ގޮސް ކާރު މަޑުކޮށްފިއެވެ. ސީދާ ސޭފު ސުޕީޑު ކައިރިއަށެވެ. ފޮށި ދަބަސް ބާލައިފީމެވެ. ކުރީގައި އިން "ދަންނަ ނުދަންނަ" ރަށު މީހާ ފައިސާ ވެސް ދައްކައިފިއެވެ. ދެއްކި ވަރެއްނޭނގެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ރަވައްޔާއިން އެބަހީ ގަބޫލުކުރާ އުސޫލުން އަޅުގަނޑު ދޭންވީ ކިހައިވަރެއްތޯ އަހައިލައިފީމެވެ.

ބުންޏެވެ. އޭނަ ވެސް ދިނީ ފަންސާހެވެ. ތި ކޮޅުން ވެސް ފަންސާސް ދޭށެވެ.

ހިތަށް ގުޑުން އަޔަސް އެކަން ނުދައްކަމެވެ. ހުރި ގޮތޭ މި އޮތީ ރޯދަމަހޭ ހިތަމުން ފަންސާސް ރުފިޔާ ދީފީމެވެ. އެއްޗެކޭ ނުބުނަމެވެ. ކުރުކުރު އެކަމަކު ބޮޑުބޮޑު އެއް ދަތުރުން ސައްތަ ނަގައިގެން ޑުރައިވަރު ގޮސްފިއެވެ.

ވިސްނާށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 7 ކިލޯ މީޓަރުގެ ކަނޑު ދަތުރަކަށް ސޭފު ސުޕީޑުން ނަގަނީ ފަންސާހެވެ. ރިއަލް ސުޕީޑުން ވެސް ފަންސާހެވެ. ރަށުގެ އެހެން އިސްޕީޑުތަކުން ވެސް ނަގަނީ ފަންސާހެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ ވައިގެ ބަނދަރުން އެ ރަށު އުތުރު ބަނދަރަށް ކުރި ދަތުރުގެ ދިގުމިނަކީ  804 މީޓަރެވެ. އެ ދަތުރަށް ވެސް މި ނަގަނީ ފަންސާހެވެ. ލޯންޗެކޭ އެއް އުސޫލުން މި ފަހަރު މި ނެގީ އަރާ ކޮންމެ މީހަކު އަތުންނެވެ.

ދެން އޮތީ އާންމު ބަހަނާއެވެ. ކަނޑު ކިހައި އޮމާންހެއްޔެވެ؟ މަގު ކިހައި އަޑިގުޑަންހެއްޔެވެ؟ އަވަހަށް ހަލާކުވަނީ ކާރެވެ.

މި ބަހަނާ މިހެން އޮތަސް ފަހަރަކު މީހަކު އަރުވާށެވެ. ނޫންނަމަ އަދަދު ތަން ކުޑަކޮށްލާށެވެ. ނޫންނަމަ "ޓެކްސީ ލައިން" ތައާރަފުކުރުމަށް އާންމުން ގޮވާނެއެވެ.  ހުރިހައި ނަގަރަކަށް (ސިޓީއަކަށް) ވެސް ފުޅާކުރަން ގޮވާނެއެވެ.

 

އެންމެ ދުވަސްވީ ގަހާއި އެންމެ ލޯބިވާ ހިޔާވަހި

 

މި ލިޔުމާ އެކު ހިއްސާކޮށްފައި އެ ވަނީ ނޮޅިވަރަމު އިސްކޯލުގައި މި ވަގުތު ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ ގަހެވެ. އެ ގަސް މި ހިސާބަށް އައި ގޮތުގެ ތަފުސީލު ބޭނުންހެއްޔެވެ؟ އެހެންކަމަށް ވާ ނަމަ ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް އަޅުގަނޑާ އެކު ކުރިޔަށް ހިންގަވާށެވެ.

މަކުތަބުއް ޞަބާޙުގެ އިރުން މަގެއް ދޫކޮށްފައި އޮތް ބޮޑު ގޯތި ތެރޭގައި ނޮޅިވަރަމު ސުކޫލުގެ އާ އިމާރާތް އަޅައި ވަރަށް ނުރަސްމީ ގޮތެއްގައި ކިޔަވައިދޭން ފެށީ 1989ގައެވެ. ބާ ތަނަކުން އާ ތަނަކަށް އާދެވުމާ އެކު އިސްކޯލު ފެހިކޮށް ނަލަކުރުމުގެ މަސައްކަތް އޭރު އެންމެ ހަރުކޮށް ތިބި ދަރިވަރުން ފެށީމެވެ. އެ ކަމުގައި އިސްވެ ނަގައިކިޔަން އުޅުނީ އަޅުގަނޑެވެ. ގަސްއިންދައި ފެންދީ މި ކަންކަން ކުރަން އުޅެން ހަދައިގެން ބައެއް މީހުން އަޅުގަނޑަކީ އިސްކޯލުގެ އެގުރިކަލްޗަރު މިނިސްޓަރު ކަމަށް މުޚާޠިބުކުރި ހަނދާން އެބަހުއްޓެވެ. އަދި އެހެން މިނިސްޓަރެއް ވެސް ހުއްޓެވެ. އެއީ ފޮރިން މިނިސްޓަރެވެ. ފޮރިން މިނިސްޓަރަކީ އަޅުގަނޑާ ދެބެންގެދެދަރި މީހެއްކަމަށްވާ ޙާމިދުބެއެވެ. ޙާމިދުބެއަށް ފޮރިންމިނިސްޓަރުކަން ލިބެނީ އިސްކޯލަށް މާލެއިން ކުރަންޖެހޭ އެކި ކަންކަން ކޮށްދޭތީއެވެ.

މި ލަގަބު މިހެން އޮއްވައި އެއް ރެއަކު ނިދަން އޮއްވައި ހިޔަލީގެ މަރުޙޫމު އަޙުމަދު މުޙައްމަދު (ރަންބޮޑި އަޙުމަދު) އައިސް އެބަ އަޅުގަނޑަށް ގޮވައި ހޭލައްވައިފިއެވެ. ބުންޏެވެ. ތިމަންނާ މި އައީ ތުރާކުނުންނެވެ. މާދެން އަނެއްކާ ވެސް އަސްރާޒުގައި މާލެދާން ފުރަންވީއެވެ. މި ހުރީ  މި ދަތުރު ތިމަންނާ ގެނައި ހަތަރު ގަހެވެ. ގެނައީ ނާސަރީންނެވެ. މި ގަސްތައް އިންދާނެ ވަގުތެއް ނެތެވެ. މުނީޒު މި ގަސްތައް އިސްކޯލުގައި އިންދައިދޭށެވެ. ތިމަންނާއަށް ރަނގަޅީ މިރެއިން މިރެއަށް މި ގަސްތައް އިންދައިދިނިއްޔާއެވެ.

އަޙުމަދުބެގެ އެދުމާއި މިޒާޖާ އެކު އަޅުގަނޑު އާބަސްބުނެ ހަތަރު ގަސް ހިފައިގެން އިސްކޯލަށް ދިޔައީމެވެ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑަކީ ދަރިވަރަކަށް ވެފައި މި ޒަމާނުގައި ދަރިވަރުންނަށް ދީފައި އޮންނަ ކަހަލަ މަގާމެއް ވެސް އުފަންނުވާ އިރަކަށް ވާތީ ފުރަތަމަ ދިޔައީ އިސްކޯލާ ހަވާލުވެ ހުންނެވި ޢަލީ ޝަމީމުގެ ހުއްދަ ހޯދާށެވެ. އެއަށްފަހު ތުރީފުލާވަރު އިދުރީސް އާދަމް ނިދައިފައި އޮއްވައި އޭނާއަށް ގޮވީމެވެ. އަދި ހަނދާން ބަލި ނޫން ނަމަ  މޫރިތިގޭ ޢަލީ ރަޝީދާއި ޓޯރެސްޓުވިލާ ޢަލީ މާހިރު ވެސް ގެނައީމެވެ.

އޭރު ގަޑިން 10ގަޑި ބައިވަރު ވެދާނެއެވެ. ކަރަންޓެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު 4 ވަޅުގަނޑު ކޮނެ  ގަސްތައް އިންދީމެވެ. ކަން ދިމާކުރި ގޮތުން އެ ވަގުތު ރަށުން ބޭރު ދެ މެހުމާނަކު ވެސް ޢަލީ ޝަމީމާ އެކު އުޅުއްވިއެވެ. އެއީ މއ. ނައިބުގޭއިރުމަތީގެ މަރުޙޫމު އަޙުމަދު ޙަލީމާއި ހ. ސާވަން މައްލާ ޅަތުއްތެވެ.

އިސްކޯލުގެ ހުޅަނގު ދެކުނު ކަނުގައި އެ ހުރި ގަސް އިންދެވީ ޢަލީ ޝަމީމެވެ. (ހަނދާން ބަލިނޫން ނަމަ) ދަރިވަރުންގެ ހިޔަލާ ދިމާއިން ވަންނަ ދޮރޯށީގެ ހުޅަނގުން އެ ހުރި ގަސް އިންދެވީ އަޙުމަދު ޙަލީމެވެ. އަނެއް ދެ ގަސް އިންދީ ޓީޗަރުން ނިކުންނަ ދޮރޯށީގެ އިރުން ދެ ދޮރޯށި ދޭތެރޭގައެވެ. މައްލާ ޅަތުއްތާއި ޢަބްދުﷲ މޫސާ (ޢަބްދޯބެ) އިންދެވި ދެ ގަސް މިހާރަކު ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

މި ގަހުގެ ނަމެއް އަދިއަދަށް ވެސް ނޭނގެއެވެ. މި ގަހުގެ އޮށުން ފެޅި ގަސްގަސް ހިސާބު ގަނޑުގެ އިސްކޯލުތަކަށް ގެންދިޔައެވެ. ނޮޅިވަރަމު އިސްކޯލުގައި ވެސް އެބަހުއްޓެވެ.

1990ގައި އިންދި ގަސް ބަލަހައްޓައި ގަހަށް ފެންދީ ހެދި އިރު އެ ގަހުގެ ހިޔާ އެންމެ ގިނައިން ލިބޭނެ އެކަކަކީ އަޅުގަނޑުކަމެއް ކުޑަކޮށް ވެސް ހިތަކަށް ނާރައެވެ. އެކަމަކު އެ ގަހާއި ތަނަށް އޭރުން ސުރެ އޮތް ލޯބި ފަނޑެއްނުވެއެވެ. ހާލަތު ބަދަލުވެ އައި މާޔޫސީކަމާ ހުރެ ވަރަށް ލޯބިވެޔޭ ވަރަށް ލޯބިވެޔޭ އަބަދު ނުކިޔެނީއެވެ. އިދިކޮޅީކީނޫނެވެ. ނޮޅިވަރަމު އިސްކޯލަކީ ޖާނާއި މާލުން ޤުރުބާންވި އަދި މިހާރު ވެސް އެންމެ ލޯބިވާ ބިނާއެވެ.

މިއަދު މަރުޙޫމު އަޙުމަދު މުޙައްމަދެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު އަޙުމަދުބެ ނިސްބަތްވާ ރަށުގެ އިސްކޯލުގައި އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކު ފިނިކަމާއި ހިތްގައިމުކަން އެ ހޯދަނީ އަޙުމަދުބެގެ ހަދިޔާއަކުންނެވެ. މާތްﷲ މަރުޙޫމުގެ ފާފަފުއްސަވާށިއެވެ.

މި ކިޔައިދެވުނީ އިސްކޯލުގައި މި ވަގުތު ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ ގަހުގެ ވާހަކައެވެ. އެ ގަސް ކަނޑައިނުލައި އޭގެ ޒާތުގެ ފަނާވުމަކަށް އިންތިޒާރުކުރަމާ ހިނގާށެވެ.

 

 

ދިވެހިންނަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތަކީ ރާއްޖެއަށް ލިބިފައިވާ ޤުދުރަތީ ރީތިކަމެވެ

ދިވެހިންނަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތަކީ ރާއްޖެއަށް ލިބިފައިވާ ޤުދުރަތީ ރީތިކަމެވެ.

ޢަލީ މުނީޒު - 2023

7.16ގެ ސުވާލުގެ ބާވަތް ތަފާތުކޮށްފައި ލިޔެފައިވާ ދެކޭގޮތް ހާމަކުރާ މަޒުމޫނެއް  (ގުރޭޑު 10)

 

ރާއްޖެއަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތަކީ ކޮބައިހޭ ބުނެ ތިބާއާ ސުވާލުކޮށްފި ނަމަ ދޭނެ ޖަވާބަކާމެދު ވިސްނައިލީމުހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ އާގަމަވެ ކޮށިއަރައި ހާސްވަންޖެހޭ ފަދަ އުނދަގޫ ޖަވާބެއްނޫނެވެ. އާދޭހެވެ. އެއީ އަހިލަންކައޭ ކިޔުނު މި ޖަޒީރާތަކުގައި ﷲގެ ތަނަވަސް ރަޙުމަތްފުޅުން ލައްވަވައިފައިވާ ޝުކުރުކުރުން ޙައްޤު ޤުދުރަތީ ރީތިކަމެވެ. ރަށްތަކުގެ ވަށައިގެންވާ ހުދު ބޯކިރު ފޮދެއް ފަދަ ސާފު ގޮނޑުދޮށްތަކާއި އޯޝޯޚުކުރުވާ ފަދަ ކަނޑުފަޅުގެ ދިރުންތަކާއި ޖޯގުރަފީގޮތުން ރަށްތައް އުފެދިފައިވާ ފުރިހަމަކަމުގެ އިތުރުން ދެބައިހަމަ މޫސުމީ މާހައުލަކީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ޤުދުރަތީ ނިޢުމަތްކަމާމެދު އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި ކުޑަ ވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ.

އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ ވަށައިގެން ވާ ހުދު ބޯކިރު ފޮދެއް ފަދަ ހިމުން ދޮންވެލީގެ ގޮނޑުދޮށްތަކަކީ އެ ނިޢުމަތަކާމެދު ތާ އަބަދު ފަޚުރުވެރިވާންޖެހޭ ފަދަ ޤުދުރަތީ ރީތިކަމެކެވެ. އެ ގޮނޑުދޮށްތަކަކީ ރާއްޖޭގެ ރީތިކަމާމެދު އެންމެ ގިނަ ދޫތައް ހަރަކާތްތެރިކުރުވާ ރީތިކަމެވެ. ޝާއިރުންގެ ޝާއިރިއްޔަތު ބަންޑުންވާ ސަބަބުމެއެވެ. ކުރެވުނު ތަޖުރިބާގައި އެންމެ ގިނަ ލޯތައް ރާއްޖެއިން ދެކެން ބޭނުންވި މަންޒަރަކީ ވެސް ފެހި ރަށްތަކުގެ ވަށައިގެން އޮޅައިލެވިފައިވާ ހުދު ފަގުޑިއެއް ފަދަ ވެލިގަނޑެވެ. އެތައް ހާސް ގަޑި އިރެއްގެ މަންޒަރު ރެކޯޑުކޮށްފިއެވެ. އެތައް މިލިއަން ގަނޑެއްގެ ފޮޓޯތައް ވުޖޫދުކޮށްފިމެއެވެ. ވީއިރު ރާއްޖޭގެ ސާފު ހުދު ގޮނޑުދޮށްތަކަކީ ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޤުދުރަތީ ނިޢުމަތްކަމުގައި ނޫނީ ވާނެ ހަމައެއް ވެސް ގޮތެއް ވިސްނުމަކަށްނާދެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ކަނޑުފަޅުގެ ރީތިކަމާއި އެ ރީތިކަމުގައި ފޮރުވިފައިވާ ދިރުންތަކުގެ މުއްސަނދި ޚަޒާނާއަކީ ވެސް ނިޢުމަތެއް ފަދަ ޤުދުރަތީ ރީތިކަމެއްކަމުގައި މެނުވީ އަޅުގަނޑު ނުދެކެމެވެ. ނިކަން ކަނޑުއަޑިއަށް ހިންގަވާށެވެ. ފެނިވަޑައި ތިޔަ ގަންނަވަނީ ތަޣައްޔަރުކަމެއް ނެތް މުރަކައިގެ މާމެލާމެލާމެލީގެ ބަގީޗާއެކެވެ. މިލިއަން ބާވަތުގެ މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ދެކޮޅަށް ދުވެލާ އެކި ކުލައިކުލައިގެ މަސްމަހާމެއްސެވެ. ސޭރިލައްވަމުން[1] ދުވެ ހަރަށް ވަދެ ބޮނދަމުން ދާ ފަނިފަކުސައިގެ ބޮޑު ފައުޖެވެ. ޤުދުރަތީ ރީތިކަމުގެ އިންތިހާ ދޮގެއްތޯއެވެ؟ މިއީ ބޮޑު ނިޢުމަތެއްނޫންކަމާމެދު ދެބަސްވެވޭކަށް ނެތެއްނޫންތޯއެވެ؟ "މަތި" ވެސް ހަމަ މި ފަދައެވެ. ގިނަ ރަށްރަށަށް ލިބިގެންވަނީ ބިއްލޫރިކޮޅެއް ފަދަ ސާފު ފަޅުތަކެވެ. ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި ނޫ ފުން ވިލާއެކުއެވެ. އެ ފަޅުތަކާއި ވިލުތަކުގައި ފީނައި ފަތައި ދަތުރުކޮށްލުމަށް ހިތްނޭދޭނެ ދިވެއްސަކު، އިންސިއަކު ހުންނާނެކަމަށް ހިތަކަށްނާރައެވެ. ޤުދުރަތުގެ މި ފަދަ ރީތިކަމެއްގެ ވެރި ބައެއް ކަމުގައި ކުޑަމިނުން ހިމެނުމީ ވެސް ބޮޑު ނިޢުމަތެއްނޫންކަމަށް ގަބޫލެއްނުކުރެވެއެވެ.

މުޅި މަޒުމޫނު ބެއްލެވުމަށް

---

[1] ގުދު

ހުކު ޖުމުލަ

ތީސީސް ޖުމުލަ (ހަނިކޮށް)

މައިގަނޑު ޖުމުލަ

ވަށައިޖައްސާ ޖުމުލަ

ތީސީސް ރިފުރޭޒްކޮށްފައި

ދެކޭގޮތް ހާމަކޮށްދޭ  ލަފުޒާއި ޢިބާރާތްތައް

ދަބަހާއި ފޮށި

ދަބަހާއި ފޮށި

ޢަލީ މުނީޒު – 2023

ނޯޓު: މިއީ ލިބުނު ޚިޔާލެއްގެ ސަބަބުން ކުރި މަސައްކަތެކެވެ.

""އަދި ނުފެނޭ. ސަރ ލާންޗުގައި އިނިއްޔާ މޫނު ދައްކައިލަ ބަލަ!" ވައިބަރު އޮޅިއަށް އައި މެސެޖާއެކު އައީ އަމަށަކު ހިންޏެއްނޫނެވެ. އެއީ ބިނދިބިނދިފައި މީހުން ހެޔޭ އެ ބުނާ ފަދަ ހާލަތެކެވެ. ހުނުންގަނޑު ހަމައިންނެއްޓިގެން ގޮސް ހީސްލެވޭ ހާލަތުގެ ހިނިގަނޑެކެވެ. އެކަމަކު މި އިނީ ފަތުއަޑުކިޔައިފައި ދުއްވަމުން ދިޔަ އާރު.ޓީ.އެލް ލާންޗެއްގައެވެ. ކަޅުއޮށްފުންމިއަށް ކާފަރުން އަރާހެން މީހުން އަރާ ފުރި ބާރުވެފައި ނެތް ނަމަވެސް މީހުން އެބަތިއްބެވެ. އެހެންވެ ހުނުންގަނޑު ޖެހުނީ ބަނޑަށް ހިންދައިލާށެވެ. ފާޚާނާއެއް ހުއްޓަސް އެއީ ނުވަދެވިގެން އުޅޭ ފާޑުގެ ތަނެއް ނޫނެވެ. ވަނީ އެންމެ ފަހަރަކުއެވެ. އެ ފަހަރު އުޅެންޖެހުނީ ފުލޭޝްކުރާނެ ގޮތެއް ނޭނގިގެން އެ ހާސްކަމުގައެވެ. ކޮންމެއަކަސް ވަގުތުން ވައިބަރު އޮޅިއަށް އިސްޓިކާއެއް ފޮނުވައިލުމަށްފަހު "މިއީ ދަބަސް އުފުއްލައިދިން މީހާ"އޭ ބުނެފީމެވެ. އެ ހިސާބުން އޮޅި ހީވީ ކެކިގަތްހެންނެވެ.

ވެގެން މި އުޅޭ ގޮތަކީހެއްޔެވެ؟ ކުރިއަށް ދަމާހެއްޔެވެ؟ ރިވިއު ދަތުރުތަކޭ ކިޔާތީ އަޑުއަހަމެވެ. ދާއިރާގެ ދަންނަ އެހެން މީހުން ވެސް އެހެން ކިޔައިފައިހުއްޓައި ފެނެއެވެ. ދަތުރުގެ މަންޒަރުތަކާއި ހަނދާނީލިޔުންތައް މީސްމީޑިއާގައި ހިއްސާކޮށްފައި ހުއްޓައިފެނެއެވެ. އެކަމަކު އެއީ ކިހިނެއްވާ ކަމެއްކަން އޮތީ ތަޖުރިބާނުކުރެވިއެވެ. ބޮޑުމަންޒަރު އޮތީ ނުފެނިއެވެ. މި ހާލަތު މިހެން އޮއްވައި އެއްކަލަ ރިވިއުދަތުރުގައި ދާން ފުރުޞަތެއް ލިބިއްޖެއެވެ. ނޫނު އަތޮޅުގެ ކޮންމެވެސް ދެ ރަށަކަށެވެ. ކޮން ދެ ރަށެއްކަމެއް ވެސް ނުމެއެނގެއެވެ. ދާން ފޫގަޅައިލައި ދަތުރުގެ ތާރީޚު އޮޅުން ފިލި އިރު ކަރުއެލޭގޮތް ވެއްޖެއެވެ. ދިހައެއްގެ ދަރިވަރުންގެ ފުރަތަމަ ޓާމުގެ ރިވިޝަން ހަފުތާއާ ފައްތަރުވަނީއެވެ. މި ސަބަބާހުރެ އެހެން ފުރުޞަތެއްގައި ދެން އަދި އެއަށް ވުރެ ވެސް މާދުރަށް ދާނީއޭ ހިތައި އެ ކަމުން ބަރިއްޔަވެގެންފީމެވެ.

އަނެއްކައި ވެސް މިއޮއް ދަތުރެއް ލިބުނީއެވެ. އެކަމަކު ސަހަރޯއެވެ. މިފަހަރު މިވީ އަދި މާދެރަ ގޮތެކެވެ. ދާންޖެހެނީ ހަނިމާދުއާއި މަކުނުދުއަށެވެ. އަމިއްލަ އަތޮޅެވެ. މަކުނުދުއަށް ނުދެވޭތާ ލައްކަ ޒަމާންވީ ނަމަވެސް ހަނިމާދުއަކީ އަބަދު ދެވޭ ރަށެކެވެ. އެ ރަށު އިސްކޯލަށް ވެސް ދެވިއްޖެއެވެ. ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިންނެވެ. އެއް ފަހަރު ހަފުތާއަކަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ކިޔަވައިދެން ވެސް އުޅެފީމެވެ. ރަހުމަތްތެރި އަކު ނުކެރިއިން ދުވަސްވަރަކާ ދިމާވެ ގަޑިތައް ގެއްލި ކަރުތާފެނަށް އަރައިގެން ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުގެ ތެރެއިންނެވެ. ކުރީ ދަތުރު މިއޮތީ ބަހަނާއެއް ދައްކައި ބޯދަމައިގަނެވިފައެވެ. އެހެންވެ އިތުރު ބަހަނާއެއް ދައްކާކަށްނުކެރުނެވެ. ދަނީ ރިވިއުކުރަންވިއްޔާއެވެ. ނުދާ ރަށްރަށް ބަލައިގެން ކުރާ ދަތުރެއްނޫންވިއްޔާއެވެ.

ފުރަތަމަ މަންޒިލަކީ ހަނިމާދޫ އިސްކޫލެވެ. ދާންޖެހެނީ އާރު.ޓީ.އެލުންނެވެ. ދެވެން އޮތީ ކުޅުދުއްފުށްޓަށް ގޮސްގެންނެވެ. އެ ރަށުގައި ގަޑިއެއްހައި އިރު މަޑުކޮށްގެންނެވެ. ފުރަންވެގެން ޓާމިނަލުގައި އިނީމެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ ބޭކަނބަލަކު ވެސް ރިވިއުގައި ދާގޮތަށް އޮތީ ހަމަޖެހިފައެވެ. އެހެންވެ މި ބޭކަނބަލަކު ކޮބައިބާވައޭ ހިތައި އިންދައި ކުރިމަތިން ހުރި ގޮނޑީގައި އެ ފަދަ ބޭކަނބަލަކަށް ބުރައަކަށްވާވަރުގެ ބަރު ދަބަހެއް ހިފައިގެން އައިސް އެ ޓީޗަރު އިށީނދެއްޖެއެވެ. އެއީ ކުރިން ދަންނަ ޓީޗަރެއްނޫނެވެ. ވައިބަރުގެ ފުރަމަލައިގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ތަސްވީރު ވައިބަރު އޮޅީގައި ދައްކާ ވާހަކަތަކުން ގިނައިން އޮތީ ފެނިފައެވެ. ތައްޔާރުވެފައިވާ ގޮތުން އެ ވަގުތު ތިބި އެހެން ފަސިންޖަރުންނާ ތަފާތުކަމުން އެއީ ކާކުކަން ދެނެގަންނާކަށް އުނދަގުލެއްނުވިއެވެ.

ހަމަ އިށީނުމާއެކު ހެން ލާންޗަށް އަރަން ގޮވައިފިއެވެ. އަޅުގަނޑު ގޮސް އެއްކަލަ ބައިވެރިޔާގެ ބަރު ދަބަސް ގެންދަނީއޭ ބުނެފީމެވެ. ބުނުމާއެކު ދީފިމެވެ. ކަލާސީނުންނަށް ދަބަސް ހަވާލުކޮށްލައިފައި މި ބޭކަނބަލަކުގެ އިންތިޒާރުގައި ހިނދުކޮޅަކު މަޑުކޮށްލީމެވެ. އެކަމަކު މި ބޭކަނބަލަކުގެ ސަމާލުކަމެއް ނުލިބުމުން އަޅުގަނޑުގޮސް ލާންޗަށް އަރައިފީމެވެ. ވަކި ހިސާބަކަށް ދިޔަފަހުން އަޅުގަނޑު ނޭނގިގެން މޫނުދައްކައިލުމަށް މެސެޖެއްކޮށްލީއެވެ. މެންބަރުންގެ ވައިބަރު އޮޅީގައެވެ. އެ ބޭކަނބަލަކަށް އަޅުގަނޑު މި ނޭނގުނީ ވައިބަރުގެ ފުރަމަލައިގެ ތަސްވީރު ޒުވާންކަމުންނޯލައެވެ. އެއީ މީގެ ހަތާވީސް އަހަރު ކުރީގެ ތަސްވީރެކެވެ. އަޅުގަނޑު ހިތުން މިހާރު ވެސް މި ހުރީ ހަމަ އެ ޒުވާންކަމުގައެވެ. ހިތެއް މުސްކުޅިއެއްނުވޭވިއްޔާއެވެ.

ދިގުވެއްޖެމެއެވެ. އެކަމަކު ފަހުތަޅައިލުންގަނޑު ނުބަލައިފިނަމަ ފިލްމެއްގެ އެންމެ މުހިންމު ބައި ދިޔައީތާއެވެ. ކުޑަ ސަބުރުވެރިކަމެއްގައި ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް ހިންގަވާށެވެ. ދަތުރުގެ ނިންމުން އޮތީ ހަމަ ހަނިމާދޫންނެވެ. މަކުނުދޫގެ މަސައްކަތުން އަވަދިވެގެން ހަނިމާދުއަށް އައިސްފީމެވެ. ދެ ގަޑިއެއްހައި އިރު މަޑުކޮށްލަންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ތިބީ ޓީމުގެ އިސްވެރިޔާގެ ރަހުމަތްތެރިއެއްގެ ހިޔާވަހިކަމުގައެވެ. ވަރަށް ހިތްހެޔޮ ދެމަފިރިންނެވެ. ދައްކައިކޮޅުން ނުލާހައި ދިގެވެ. ކުރުކޮށްލީއެވެ. އަގު ވަޒަންކުރާނެ ގަލަމެއް ދުލެއްނެތެވެ.

އެ ގެއަށް ގޮސް އާރު.ޓީ.އެލް ދެ މީހުންގެ ފޮށި ރަށުޕިކަޕުން ބާލައިފީމެވެ. މާލެކޮޅުން އައި ބައިވެރިންގެ ފުރުން އޮތީ 2 ޖަހާއިރުއެވެ. ކާންޖެހެއެވެ. ޗެކިންކުރަންޖެހެއެވެ. ހުކުރަށް ދާންޖެހެއެވެ. ތިން ކަންތައް ވެސް އަޅުގަނޑުމެން ކުރީމެވެ. މާލޭ ބައިވެރިން ވިސްނީ އިރުކޮޅަކުން އެއާޕޯޓަށްދާށެވެ. އެއްދޮނުގައި ދެބުޅި ޖަހާށެވެ. ހުކުރުކޮށް ޗެކިންކުރާށެވެ. އަޅުގަނޑު ދިޔައީ އެ ގެއާ ދުރުނޫން މަސްޖިދު މުޙައްމަދު މޫސާއަށެވެ.

ހުކުރުކޮށް ނިމިގެން މިސްކިތުގައި އިންދައި ޝާހިދު ކޮށްޓައިލައިފިއެވެ. ދުވަސްވީ ރަހުމަތްތެރިއެކެވެ. އެ ގެއަށް ކާންދާންޖެހިއްޖެއެވެ. އެކަމަކު އެކަންކުރެވޭނީ މާލޭ ބައިވެރިންގެ މޫނު ދެކިލައިފައޭ ބުނެފީމެވެ. އެ ހިސާބުން ސައިކަލުގައި ޝާހިދު އަޅުގަނޑު ގެނެސް ފޮށި ބެހެއްޓި ގެއަށް ލައިދީފިއެވެ.

އަޅުގަނޑު ދިޔައީ ހުއްޓުން އަރައިގެންނެވެ. ބެހެއްޓި ފޮށްޓެއްނެތެވެ. ފުރަން ކައިރިވެފައި އޮއްވައި އެ ވަރަކުން އެ ފޮށި އެތެރެއަށް ވައްދަންވީ ކީއްކުރަންހެއްޔެވެ؟ އަވަސްއަވަހަށް ދޮރުގައި ހިފައިލައިފީމެވެ. ކަން ހިނގައިފައި އޮތީ ހީކުރި ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. މާލޭ ބައިވެރިން ދިޔައީ އާރު.ޓީ.،އެލް ދެ މީހުންގެ ފޮށި ވެސް ހިފައިގެންނެވެ. އެހެންވެ މޫނު ދައްކަންޖެހުނު ބައިވެރިޔާ ދިޔައީ ފޮށި ބަލައި ވައިގެބަނދަރަށެވެ.

ފޮށިބަލައި ދިއުމަށް ދަތުރުފަށައިފީމެވެ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑަށް އިހުސާސްވީ އެ ސައިކަލާއި އެ މަގަށް އެ ޝާހިދު އެ ވަގުތަށް ވަރަށް ނުފަރިތަކަމަށެވެ. ގިނަ އިރު ތަކެއްނުވެ ޙަމީދު ސަރ އަޅުގަނޑަށް ގުޅުއްވައިފިއެވެ. ވީ އެންމެ ހަލުވިކޮށް ވައިގެ ބަނދަރަށް އައުމަށް އެދިވަޑައިގެންފިއެވެ ޙަމީދު ސަރ ގުޅުއްވާނެތާއެވެ. ދެ ބަހުގެ ދެ މީހުންނަކީ އަޅުގަނޑުމެންނެވެ. އެއީ ބިދޭސީއެވެ. މިއީ ދޭސީއެވެ. ފިރިހެން ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން އެންމެ ދުވަސްވީ ދެ މީހުންނެވެ. މުރަނގަފަތަށް މޮޔަވުމާއި ހަކުރަށް ރުޅިވުމާއި އެކުގައި ފިހާރައަށް ދިއުމާއި ބައެއް މަސައްކަތް އެކުގައި ކުރުމުގެ ތެރެއިން އެހެން ބައިވެރިންނަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ގާތްވީއެވެ. ޔޯގަޓުތަށްޓެއް ވެސް ކުރީރޭ ދެއްވިއެވެ. ވަރަށް ހެޔޮ ބޭފުޅެކެވެ.

ވައިގެ ބަނދަރު ސަރަހައްދަށް ދެވުމާއެކު ސައިކަލުން ފައިބައިގެން ހަރުކޮށް ދުވެފައި ގިމަތަ ސަރަހައްދަށް ވަދެއްޖައީމެވެ. ބައިވެރިން ތިއްބެވެ. ހަމަޖެހިލައިފައި ފޮށިކޮބައިތޯ އަހައިފީމެވެ. އެވެރިންގެ މޫނުމަތިން ފެނުނީ ހާސްކަމެވެ. އެ ތާކު ފޮށްޓެއްނެތެވެ. މާލޭ ބައިވެރިންގެ ފޮށިތަކާއެކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ފޮށްޓާއި ދަބަސް ވެސް އޮބާލީއެވެ. ޗެކިން ފިޔަވަހިތައް ނިންމައި ގިމަތައިން ބޭރުކޮށް ފޮށިއުފުލަން ގެންގުޅޭ ޒާތެއްގެ ގާޑިއާގަނޑަށް ވެސް އެ އަރުވައިފިއެވެ. ބޯޓު ނާންނާތީ ބޯޓަށް ނޭރުވެނީއެވެ. ފޮށި އެ ދަނީ މާލެއަށެވެ. މީހާ ދާން ޖެހެނީ ނޮޅިވަރަމާއި ކުޅުދުއްފުށްޓަށެވެ. ބައިވެރިންގެ އެކުވެރިކަން ބަދަހިވެފައިވާ މިންވަރުގެ ކުޑަތޯއެވެ؟ ދަތުރު ފެށީ ދަބަސް އަރުވައިދިނުމަކުންނެވެ. ނިމުން މި އައީ ދަބަހާއި ނުވިތާކަށް ފޮށި ވެސް އަރުވައިދިނުމަކުންނެވެ.

މޫނު ދައްކަންޖެހުނު ބައިވެރިޔާ އަވަހަށް އައިކަން ނަސީބެވެ. ނޫންނަމަ މިހައި ހިސާބަށް ވެސް އެ ކަން އެހެން ބައިވެރިންނަށް ރޭކާނުލީހެވެ. ޗެކިން ކުރަން ވަނީ އެންމެ ބައިވެރިއެކެވެ. ހުރިހައި ފޮށިތަކާއެކުއެވެ. އެހެންވެ ފޮށިތަކުގެ އަދަދުންނާއި އުފުލާ މީހުންގެ އަދަދުން އެ ކަން ރާޑަރަށް ނާރައި އޮތީއެވެ. ކޮންމެއަކަސް ގިނަ މަޝްވަރާތަކަކަށް ފަހު އަޅުގަނޑުމެން ދެ މީހުން އެތެރެއަށް ވައްދައި ކާޑުގަނޑު ދައްކައި ގާޑިއާގަނޑު ދައްކައި ފޮށި ފާހަގަކުރުވައިފައި ނެރެފިއެވެ. ލަސްތަކެއްނުވެ ފޮށި ލިބުނުމެއެވެ. ލަސްވިނަމަ ދުވަހަކު ކޮޅުން ވެސް ނުމެ ލިބުމަކީ ވެސް އޮތް ފުރުޞަތެކެވެ.

އަހަރެންގެ ހުވަފެނީ ގެ (ޒަހުދާ މުޙައްމަދު)

 ޒަހުދާ މުޙައްމަދު - 9އޭ  - 1548

އަތިރިން ލިބޭ ފަދަ ސާފު ވައިލިބޭ، ހިތްގައިމު ގެއަކަށް އެ ގެ ވާނެއެވެ. އިންޑިއާގެ ތާޖުމަހަލްއާ އެއްފަދަ  ނުވިއަސް އަމިއްލައަށް އެހެން ހިތައިގެން އުޅޭ ރީތި ބޮޑު ގެއެކެވެ. ފޮރުވިފައިވާ އެއްޗެއް ފަދައިން ގޭގެ ބޭރު ވިޔަސް އެތެރެ ފެނުމުން އަޖައިބު ވާނެއެވެ. ގަސްތަކުން ފުރިފައިވާ ގެއެކެވެ. ގަދަހޫނުގައި ހިތްހަމަޖައްސާލަން އުޅެވޭނެ ތަނެކެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު ކޮވެލިތައް ހީވަނީ ލަވަކިޔާ ހެންނެވެ. ރާޅުތައް ދެ ކޮޅުންބިންދާލާއަޑު ލަވައެއްހެން އިވެއެވެ. ހޫނު ދުވަސްވަރު އެރިލުމަށް ޓެނިސް ކޯޓެއްވަރު ފަތާފެންގަނޑެއް އޮވެއެވެ. އެކި މާމެލީގެ މީރުވަހުން މުޅި ގެ ވަނީ ތާޒާކޮށްފައެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުގެ ހުވަފެނީގޭގެ ކުޑަ ތަޞައްވުރެކެވެ.

އެކި ވައްތަރުގެ މާމެލާމެލީގެ ބާވަތްތައް ގުނައިނުލެވޭ ވަރަށް ހައްދައިފާ ހުންނާނެއެވެ. އަރައިރުންވާ މީހުންގެ އަރައިރުންވުމާއި ހަޅޭލަވާ މީހުންގެ އަޑުބަޑެއް ތަޅައިފޮޅުމުގެ އެއްވެސް އަޑެއްނުވާނެއެވެ. ކާރުތަކުން އަންނަ ދުމާއި އެ ދުވާ ނުބައި ވަހުން ގެ ވާނީ ސަލާމަތްވެފައެވެ. ގޭގައި ބަހައްޓައިފައި ހުންނަ ތަފާތު ބޮކިތަކުން މުޅި ތަނަށް އުޖާލާކަން ގެނުވައިފައެވެ.

ހަށިގަނޑު ދުޅަހެޔޮކޮން ބެހެއްޓުމަށް އޮލިމްޕިކްސްއަށް ދުވާވަރުގެ ބޮޑު ތަނެއް އޮވެއެވެ. ތަފާތު ވައްތަރުގެ ދޫނި ސޫފާސޫތްޕާއި ތަފާތު ވައްތަރުގެ ކުދި ދިރޭ ތަކެތި އެއް ގަހުން އަނެއް ގަހަށް މިނިވަން ކަމާއެކު ފުންމާ އުޅޭތަން ފެންނާނެއެވެ. ގެ ބަލަހައްޓަން ވަރަށް ކިޔަމަންތެރި ބުޅަލެއް އޮންނާނެއެވެ.

މި ދަންނަވައިލެވުނީ އަޅުގަނޑުގެ ހުވަފެނީ ގޭގެވާހަކައެވެ. އެހައި ދިގު އަދި ކުރުނުވާ ގޮތަކަށެވެ. ހަމަ ލޮލުން  ފެންނަން ނެތަސް ހިތުން ސިފަކޮށްލެވޭ ވަރަށެވެ.